[ARTIKEL Integriti Siri 11/2026]
Disediakan oleh: Darwis Awang, Pengarah Bahagian Integriti UMS
Ada satu ayat “sakti” yang sering muncul dalam mesyuarat:
“Bukan saya yang membuat keputusan itu.”
Dalam masa tiga saat, sebuah fail yang sarat dengan tandatangan boleh bertukar menjadi yatim piatu. Tiba-tiba, tiada siapa yang mahu mengaku sebagai pemiliknya.
Di situlah keretakan tadbir urus bermula.
Akauntabiliti bukan sekadar hadir dalam mesyuarat, mengangkat tangan tanda bersetuju atau mengesahkan minit. Akauntabiliti ialah kesanggupan untuk berdiri di hadapan keputusan sendiri ketika keputusan itu dipuji dan, lebih-lebih lagi, ketika ia dipersoalkan.
Pemilikan terhadap keputusan
Setiap tandatangan membawa tanggungjawab.
Pensyarah yang mengesahkan markah, pegawai yang memperakukan sebut harga, pentadbir yang meluluskan pengecualian syarat dan pelajar yang meletakkan namanya pada tugasan, semuanya sedang membuat satu pengakuan:
“Ini hasil kerja saya dan saya bertanggungjawab terhadapnya.”
Pemilikan terhadap keputusan menuntut tiga perkara. Pertama, saya tahu mengapa keputusan itu dibuat. Kedua, saya mempunyai rekod dan alasan yang dapat menyokongnya. Ketiga, saya bersedia menjawab sekiranya keputusan itu dipersoalkan, walaupun lima tahun kemudian.
Jika sesuatu keputusan hanya mampu dipertahankan secara berbisik di koridor, itu bukan keputusan yang kukuh. Itu ialah risiko yang sedang menunggu tarikh matang.
Apabila akauntabiliti gagal
Diederik Stapel, bekas profesor psikologi sosial di Tilburg University, Belanda, digantung daripada tugas selepas didapati mereka dan memanipulasi data penyelidikan. Siasatan rasmi mengenal pasti penipuan dalam 55 penerbitannya, manakala jumlah penerbitan yang kemudiannya ditarik balik mencecah 58.
Di Columbia University pula, Profesor Matematik Michael Thaddeus membangkitkan persoalan serius tentang ketepatan data yang digunakan dalam penarafan U.S. News & World Report. Kontroversi tersebut diikuti dengan kejatuhan Columbia daripada kedudukan kedua kepada kedudukan ke-18 pada tahun 2022.
Dalam kes Temple University, bekas Dekan Fox School of Business, Moshe Porat, disabitkan atas kesalahan konspirasi dan penipuan elektronik (wire fraud) kerana menggunakan data palsu untuk meningkatkan kedudukan program sekolah berkenaan.
Ketiga-tiga kes ini memperlihatkan hakikat yang sama: reputasi yang dibina selama puluhan tahun boleh runtuh kerana keputusan segelintir pihak yang enggan berlaku jujur terhadap data dan tanggungjawab mereka.
Lebih dekat dengan kita, Laporan Ketua Audit Negara berulang kali mengingatkan tentang kelemahan yang hampir serupa. Perolehan tanpa justifikasi yang mencukupi, aset yang tidak dapat dikesan dan projek yang lewat tanpa pemantauan berkesan.
Masalah seperti ini jarang bermula dengan skandal besar. Selalunya, ia bermula dengan perkara kecil yang dibiarkan kerana tiada sesiapa merasakan bahawa fail, keputusan atau tindakan itu benar-benar berada di bawah tanggungjawabnya.
Setiap lapisan memikul tanggungjawab
Pensyarah bertanggungjawab menjaga integriti penyelidikan, ketelusan penilaian dan kesahihan ilmu yang disampaikan.
Pentadbir dan pegawai profesional mesti memastikan setiap keputusan berasaskan undang-undang, peraturan, pekeliling dan kepentingan universiti—bukan berdasarkan siapa yang menelefon atau siapa yang mempunyai pengaruh.
Kakitangan sokongan bertanggungjawab memastikan ketepatan rekod, data, dokumen dan pengurusan aset. Kesilapan yang kelihatan kecil di satu meja boleh menjadi teguran audit yang besar di meja yang lain.
Pelajar pula bertanggungjawab terhadap kejujuran akademik serta memastikan tugasan, penyelidikan dan hasil kerja yang dikemukakan benar-benar milik mereka.
Akauntabiliti bukan hanya tanggungjawab pihak pengurusan. Setiap orang ialah penjaga kepada ruang amanah masing-masing.
Akauntabiliti ialah budaya, bukan sekadar borang
Akauntabiliti tidak terbina melalui borang, senarai semak dan tandatangan semata-mata. Semua itu penting, tetapi belum mencukupi.
Budaya akauntabiliti terbentuk apabila seseorang yang mengakui kesilapan diberi ruang untuk membetulkannya. Bukan dihukum lebih berat daripada orang yang berjaya menyembunyikan kesalahan.
Universiti yang matang bukanlah universiti yang tidak pernah melakukan kesilapan. Universiti yang matang ialah universiti yang setiap kesilapannya mempunyai pemilik, setiap kelemahannya diperbaiki dan setiap keputusan dapat dijelaskan dengan jujur.
Oleh itu, apabila sebuah fail sampai ke meja kita, tanyalah satu soalan:
“Jika nama saya tercatat di sini, adakah saya sanggup
mempertahankan keputusan ini di hadapan sesiapa sahaja?”
Jika jawapannya ya, tandatanganlah dengan yakin.
Jika tidak, jangan alihkan fail itu kepada orang lain. Betulkan dahulu.
Kerana pada akhirnya, tandatangan bukan sekadar dakwat di atas kertas. Tandatangan ialah nama, amanah dan maruah kita.
